Şirket hissesi haczi, hissenin bir hisse(pay) senedine bağlanmış olup olmamasına göre İcra İflas Kanununda ve Türk Ticaret Kanununda yer alan farklı hükümler çerçevesinde gerçekleştirilmektedir.
“Hisse senedine bağlanmış olan şirket hisseleri” (anonim şirketler ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler) İİK. mad. 88/I gereğince; Menkul Malların Haczi hakkındaki hükümlere göre haczedilir. Türk Ticaret Kanununun 145/II maddesi de “Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerle anonim şirketlerde alacaklılar, borçlularına ait bulunan hisse senetlerini haczettirebilirler.” demek suretiyle söz konusu hisselerin haczedilebileceğine açıkça yer vermiştir. Hisse senedi yerine geçmek üzere çıkarılmış olan ilmuhaberler (TK. mad. 411) de, hisse (pay) senetleri gibi haczedilirler.
Yani bu hisse senetleri, -fiilen el konularak- haczedildikten sonra, icra dairesi tarafından muhafaza edilir.
“Bir hisse senedine bağlanmamış olan şirket hisselerine.” Yani; kollektif, komandit, limited şirket hisseleri ile kooperatif şirket hisseleri. Söz konusu Şirket hisselerinin haczi, farklı usule sahip olup teknik bilgi gerektirmektedir.
TK mad. 145/I’ deki “ Bir şirket devam ettiği müddetçe ortaklardan birinin şahsi alacaklıları, haklarını ancak şirketin bilançosu gereğince o ortağa düşen kar payından ve şirket fesholunmuşsa tasfiye payından alabilirler henüz bilanço tanzim edilmemişse alacaklı bilançonun tanzimi neticesinde borçluya düşecek kar ve tasfiye payı üzerine ihtiyati haciz koydurabilir.” genel hükümden, şirket devam ettiği sürece bir ortağın kişisel alacaklısının o ortağın şirketteki payını haczettiremeyeceği , ancak o ortağa şirketin bilançosu gereğince düşen kar payının haczedilebileceği anlaşılmaktadır. Genel kural bu olmakla birlikte Ticaret Kanununda şirket payının haczi ile ilgili özel hükümler mevcuttur. Bu nedenle her şirket payının haczini ayrı ayrı incelemek daha isabetli olacaktır.
aa) Kollektif şirketlerde:
Ortağın kişisel alacaklısı, ortağın şirketteki kâr payını (TK. mad. 145, 169, 170) ve şirketin tasfiyesi sonunda, ortağa düşecek tasfiye bakiyesini (TK. mad. 191) hacizettirebilir.
bb) Âdi komandit şirketlerde:
Kollektif şirketlerde olduğu gibidir.
cc) Limited şirketlerde:
Ortağın kişisel alacaklısı, ortağın şirketteki kâr payına haciz koyabileceği (TK. mad. 145) gibi, ortağın şirketteki payını da haczettirebilir. Ancak, bu hacizli payın cebri icra yolu ile satışı mümkün değildir. Alacaklının, şirketin feshini isteyip, alacağını tasfiye payından (bakiyesinden) alması gerekir (TK: mad. 522)
dd) Kooperatiflerde:
Ortağın kişisel alacaklısı, borçlu ortağa, «gelir-gider farkından(14) payına düşecek miktarı» ve «kooperatif dağılmasında ona düşecek payı» haciz ettirebilir (Koop. K. mad. 19/son) Kooperatif devam ettiği sürece, alacaklı, borçlu ortağın payının satılmasını isteyemez.
ee) Anonim şirketlerde.
Anonim şirketlerde hisse haczinin yasal dayanağı İİK 94. Madde olup;
MADDE 94 - ……….. “Anonim şirketlerde paylar için pay senedi veya pay ilmühaberi çıkarılmamışsa, borçlunun şirketteki payı icra dairesi tarafından şirkete tebliğ olunarak haczedilir. Bu haczin şirket pay defterine işlenmesi zorunludur; ancak haciz, şirket pay defterine işlenmemiş olsa bile şirkete tebliğ tarihinde yapılmış sayılır. Haciz, icra dairesi tarafından tescil edilmek üzere Ticaret Siciline bildirilir. Bu durumda haczedilen payların devri, alacaklının haklarını ihlal ettiği oranda batıldır. Haczedilen payların satışı, taşınır malların satışı usulüne tabidir. Diğer taşınırlarda icra dairesi başkasına devre mani tedbirleri alır.” …
Anlaşıldığı üzere anonim şirketlerde hisse haczi şayet hisse senedine dönüşmemiş ise çıplak pay halinde olduğundan ancak şirket pay defterine işlenmesi ve haczin tebliğ edilmesi yoluyla mümkün olur. Buna ilişkin birkaç Yargıtay kararı aşağıdaki gibidir;
12. HUKUK DAİRESİ E. 2002/4513 K. 2002/5419 T. 18.3.2002
Şikayetçi 3. kişi olan şirkete İİK' nun 89/1. maddesine göre çıkarılan haciz ihbarname içeriğinden, borçluların hisse senedine bağlanmamış hisseleri için haciz ihbarnamesinin gönderildiği anlaşılmaktadır. Anonim şirketinin hisse senedine dönüşmeyen payı çıplak pay halindedir. Dairemizin uygulamalarına göre çıplak payın şirket pay defterine işlenmesi veya 89/1 haciz ihbarnamesi gönderilmesi suretiyle haczi mümkündür.
Takip borçlusuna ait olmakla birlikte üçüncü kişide rehinli bulunan hamiline veya cirosu kabil senetler İİK.`nun 89. maddesinde yazılı merasim yerine getirilerek ( fiili haciz ve el koyma zarureti olmaksızın ) haczedilebilir. Bu haciz somut olayda mürtehinin rehine dayalı rüçhaniyeti saklı kalmak üzere ( İİK.89/II ) geçerli hukuksal sonuçlar doğurur ve hacze iştirak imkanı sağlar.
Şikayetçi 3. kişi olan şirkete İİK' nun 89/1. maddesine göre çıkarılan haciz ihbarname içeriğinden, borçluların hisse senedine bağlanmamış hisseleri için haciz ihbarnamesinin gönderildiği anlaşılmaktadır. Anonim şirketinin hisse senedine dönüşmeyen payı çıplak pay halindedir. Dairemizin uygulamalarına göre çıplak payın şirket pay defterine işlenmesi veya 89/1 haciz ihbarnamesi gönderilmesi suretiyle haczi mümkündür.
Takip borçlusuna ait olmakla birlikte üçüncü kişide rehinli bulunan hamiline veya cirosu kabil senetler İİK.`nun 89. maddesinde yazılı merasim yerine getirilerek ( fiili haciz ve el koyma zarureti olmaksızın ) haczedilebilir. Bu haciz somut olayda mürtehinin rehine dayalı rüçhaniyeti saklı kalmak üzere ( İİK.89/II ) geçerli hukuksal sonuçlar doğurur ve hacze iştirak imkanı sağlar.
19. HUKUK DAİRESİ E. 1995/6663 K. 1995/7285 T. 21.9.1995
Kural olarak kıymetli evraka bağlanmış ve devri kabil mal, alacak ve hakların haczi, fiilen el konulması ve muhafazası ile mümkündür. Ancak, haciz ihbarının ( yazısının ) tebliğ edildiği şirket, borçlu olmayıp, mahcuz hisse senetlerini yasal düzenleme gereği elinde bulunduran üçüncü şahıs durumunda olması halinde, fiilen senetleri görme ve elkoyma zorunluluğu olmaksızın, sadece senetler zikredilerek, 6183 sayılı Yasanın 79. maddesi gereğince; haciz kararı alınıp, haczin üçüncü şahıslara tebliği suretiyle haczi mümkündür. Dolayısıyla böyle bir haczin, satıştan önce olması durumunda, satış bedelinin 6183 sayılı Yasanın 21. maddesi gereğince garameten taksimine dair hazırlanan sıra cetveli usulüne uygundur.
12. HUKUK DAİRESİ E. 1996/12450 K. 1996/14776 T. 20.11.1996
Anonim şirketlerde hisse senedi çıkarılması zorunluluğu yoktur. Hisse senedi çıkarılmış ise bu hisse senetleri iik'nun menkul satışlarını düzenleyen 88. Maddesi uyarınca icra müdürlüğünce haczedilir ve muhafazaya alınır. Hisse senedi çıkarılmamış ise borçlunun 3. Kişi nezdinde bulunan ve henüz kıymetli evraka bağlanmamış hisse hakları iik'nun 94. Maddesi gereğince icra müdürlüğü tarafından mahalline bizzat gidilerek ve pay defterine işlenmek suretiyle haciz işlemi yapılabilir. haciz keyfiyeti de borçlunun hissesini elinde bulunduran 3. Şahıslara ihbar edilir. Anonim ve hisseli komandit şirketlerin henüz kıymetli evrak niteliğinde senede bağlanmamış hisselerinin haczinde; iik'nun 94. Maddesi doğrultusunda yapılan tebliğden sonra şirket idaresi "3. Şahıs elinde haczedilen mallar" için uygulanması gerekli iik'nun 89/2. Ve 3. Maddelerine göre itirazda bulunmamış veya itirazı reddedilmiş ise hisselerin borçlu adına ve hesabına şirket nezdinde ve mamelekinde bulunduğu kesinleşir. 3. Kişi şirket, sözü edilen madde hükmü doğrultusunda itiraz etmiş ise haczedilen hisse karşılığının şirket nezdinde bulunduğu kesinleşmediğinden satış işlemlerine geçilemez.
Görüldüğü üzere şirketin yapısına göre hisse haczi farklılık göstermekle birlikte temel prensip, hisseler hisse senedine bağlanmış ise menkul malların haczi yöntem ile, hisse senedine bağlanmamış ise de İİK 94. Maddede bildirilen usule uygun olarak haciz işlemleri gerçekleştirilmektedir.
Stj. Av. Mesut GÖKMEN
Marmara Hukuk Bürosunda çalışmak veya staj yapmak istiyorsanız